Cốt truyện GTA VBa giấc mơ và cái giá của đổi đời

Một thành phố, ba thước đo thành công

Franklin Clinton sống cùng dì Denise và làm việc với bạn thân Lamar Davis. Công việc thu hồi xe cho Simeon Yetarian có cửa hàng, hợp đồng và cả danh hiệu nhân viên xuất sắc. Nhưng đằng sau vẻ hợp pháp ấy là cách bán xe rồi sai người lấy lại, đẩy Franklin vào những tình huống nguy hiểm mà anh chẳng thấy tương lai ở đó.

Franklin muốn đi lên. Điều anh thiếu còn là một con đường, một người có kinh nghiệm và cơ hội để chứng minh mình làm được nhiều hơn những việc đang lặp lại. Lamar gắn với khu phố và những người quen; Franklin bắt đầu nhìn xa hơn. Sự khác biệt đó làm tình bạn của họ vừa thân thiết vừa mệt mỏi.

Michael De Santa đã có gần như tất cả những thứ Franklin mong đạt được: nhà lớn, tiền bạc, hồ bơi và gia đình. Nhưng trong căn nhà ấy, mỗi người dần sống một đời riêng. Michael chán nản, dễ nổi giận và thường trách người khác không hiểu mình. Thành công nhìn từ ngoài cổng không giống cuộc sống bên trong.

Trevor Philips sống ở Sandy Shores, thuộc Blaine County. Anh kiếm tiền từ ma túy, vũ khí và tranh giành địa bàn. Bạo lực của Trevor là thật, nhưng nỗi đau vì mất người bạn cũ cũng là thật. Với anh, lòng trung thành là điều có thể đòi hỏi ở người khác ngay cả khi chính mình đang gây hại cho họ.

Những nơi họ sống giúp kể tính cách. Đồi biệt thự, khu phố lao động và miền đất bụi ngoài đô thị tạo ra ba cách hình dung về thành công. Los Santos và Vinewood gợi lại Los Angeles và Hollywood; xe, radio, quảng cáo, chương trình truyền hình khiến thế giới ấy có giọng điệu riêng. Ta có thể nhận ra sức hút của nó, đồng thời thấy cách sự hào nhoáng che những đời sống khó chịu phía sau.

↗

Michael đã đổi tên, nhưng chưa đổi được cuộc đời

Câu chuyện của Michael bắt đầu trước Los Santos. Năm 2004, khi còn mang tên Michael Townley, anh cùng Trevor và Brad Snider thực hiện một vụ cướp tại Ludendorff, North Yankton. Đằng sau cuộc rút lui là thỏa thuận bí mật giữa Michael với đặc vụ Dave Norton để thoát khỏi đời tội phạm.

Những phát súng làm kế hoạch biến thành một vết thương kéo dài nhiều năm. Brad chết. Michael sống, nhưng thế giới cũ được để lại với một tang lễ mang tên anh. Người nằm dưới ngôi mộ ấy thực ra là Brad. Trevor chạy thoát và tiếp tục tin rằng Michael đã chết, còn Brad đang ở trong tù.

Michael chuyển tới Los Santos, dùng họ De Santa và bắt đầu đời sống mới cùng gia đình. Anh đã thay tên và nơi ở, nhưng sự bình yên vẫn phụ thuộc vào việc những người cũ không tìm ra sự thật. Người bạn anh bỏ lại đang đau buồn vì một cái chết chưa từng xảy ra.

Điều này khiến Michael hấp dẫn hơn một hình mẫu tên cướp nghỉ hưu. Anh muốn giữ vợ con và sống sót, nhưng đã chọn cách khiến người khác phải sống trong lời nói dối. Những lý do có thể hiểu được không tự xóa hậu quả của quyết định ấy.

Franklin gặp người thầy biết kiếm tiền và biết gây rắc rối

Một chiếc SUV nối Franklin với Michael. Simeon sai anh thu hồi chiếc xe Jimmy, con trai Michael, đã mua. Franklin lẻn vào nhà, lấy xe rồi phát hiện Michael đang chờ ở ghế sau với một khẩu súng. Chuyến thu hồi kết thúc bằng việc lái thẳng qua kính cửa hàng Simeon.

Hai người thấy ở nhau thứ mình đang thiếu. Franklin nhìn thấy kinh nghiệm và cơ hội. Michael nhìn thấy một chàng trai biết làm việc, biết lái xe và còn muốn tiến lên. Khi Jimmy mắc kẹt trên chiếc du thuyền bị lấy đi, Franklin cùng Michael cứu cậu. Họ không lấy lại được thuyền, nhưng quan hệ giữa hai người đã vượt khỏi một công việc có tiền công.

Michael lại bộc lộ mặt trái của người thầy này khi nổi giận vì Amanda và người dạy tennis. Anh đuổi theo, rồi kéo đổ một căn nhà trên đồi mà mình tưởng là nhà của người vừa khiến mình bẽ mặt. Martin Madrazo xuất hiện để đòi khoản bồi thường hai triệu rưỡi đô la. Một phút trả đũa tạo ra món nợ mà đời nghỉ hưu không giải quyết được.

Michael gọi Lester Crest, người đồng đội cũ giỏi lập kế hoạch. Phi vụ tiệm trang sức Vangelico đưa anh trở lại nghề và đưa Franklin vào một đội chuyên nghiệp hơn. Trong GTA V, một heist là cả quá trình chuẩn bị, phân vai và rút lui: phương tiện, trang phục, đường vào và người phụ trách đều phải trở thành những mắt xích khi hành động bắt đầu.

Franklin có thể học rất nhiều từ Michael. Nhưng ngay bài học đầu tiên đã có một nghịch lý: người khuyên anh tránh con đường nguy hiểm cũng là người dùng bạo lực để xử lý rắc rối, rồi tìm thêm một vụ cướp để trả hậu quả.

Một câu nói kéo Trevor trở về

Vụ Vangelico đem lại tiền, nhưng cũng khiến quá khứ nhận ra Michael. Một câu nói quen của anh ngoài cửa tiệm được kể lại trên truyền hình. Ở Blaine County, Trevor nghe nó và bắt đầu nghi ngờ người bạn mình tưởng đã chết vẫn còn sống.

Để hiểu sức nặng của việc ấy, cần giữ cả hai mặt của Trevor. Anh có thể khiến người xem bật cười, nhưng cuộc đối đầu dẫn tới cái chết của Johnny Klebitz cho thấy người sống cạnh anh phải đối diện một nguy hiểm thực sự. Johnny từng là nhân vật chính của The Lost and Damned; việc một người có câu chuyện riêng bị nghiền nát trong đời người khác làm sự xuất hiện của Trevor đặc biệt khó chịu.

Trevor giao Wade Hebert tìm địa chỉ Michael. Sau khi thu xếp những cuộc làm ăn đầy bạo lực ở miền quê, anh đi Los Santos. Thành phố sáng đèn giờ là bằng chứng rằng bạn mình đã có một đời sống khác trong suốt những năm anh đau buồn.

Michael và Trevor tái ngộ ngay giữa những rắc rối gia đình De Santa. Sự bình thản của Trevor khiến cuộc gặp càng căng: quá khứ đã bước qua cửa, đứng trước chính những người Michael từng dùng làm lý do để ra đi. Họ có thể cùng đưa Tracey khỏi chương trình Fame or Shame và lại phối hợp như trước, nhưng làm việc ăn ý chưa có nghĩa là bí mật đã được giải quyết.

↗

Khi cơ quan quyền lực cũng dùng tội phạm làm công cụ

Dave Norton biết Michael trở lại nghề và dùng bí mật cũ để gây sức ép. Steve Haines, cấp trên của Dave tại FIB, kéo mọi chuyện xa hơn. Cuộc cạnh tranh với IAA biến Michael thành người phải làm những việc mà các đặc vụ không muốn đứng ra nhận trách nhiệm.

Việc đưa Ferdinand Kerimov, thường gọi Mr. K, khỏi trụ sở IAA cho thấy sức mạnh của cơ chế đổi nhân vật. Trevor lái trực thăng, Michael đu dây và Franklin bắn hỗ trợ. Người chơi hiểu kế hoạch bằng việc trực tiếp đảm nhận từng phần; sự phụ thuộc giữa ba người trở thành một trải nghiệm cụ thể.

Nhưng màn giải cứu không đem lại tự do cho Mr. K. Steve tiếp tục coi anh như công cụ, bắt Trevor tra tấn để Michael tìm mục tiêu. Cảnh ấy buộc ta nhìn vào người phải trả giá cho mệnh lệnh được gọi là cần thiết. Việc Trevor sau đó đưa Mr. K tới sân bay không xóa những gì anh vừa gây ra.

Châm biếm của GTA V cũng có những chỗ đáng tranh luận. Bài đánh giá trên GameSpot phê bình sự thiếu nhất quán giữa thông điệp phản đối tra tấn và việc thiết kế nhiệm vụ buộc người chơi thực hiện nó để tiến tiếp. Có thể thấy sức mạnh của cảnh mà vẫn đặt câu hỏi về cách game truyền đạt điều muốn nói. Đánh giá GTA V của GameSpot ↗

Những phi vụ tiếp theo càng làm lời hứa tự do trở nên mong manh. Vụ lấy thiết bị tối mật của Merryweather kết thúc bằng yêu cầu trả lại món hàng và không có tiền công. Vụ ngân hàng Paleto Bay có giáp nặng, súng lớn và áp lực dồn dập, nhưng phần lớn thành quả lại phục vụ công việc FIB ép đội thực hiện. Họ có thể rất giỏi vượt nguy hiểm mà vẫn đang hoàn thành kế hoạch của người khác.

Ngôi mộ khiến hai người đối diện cùng một quá khứ

Trevor ngày càng nhận ra Michael né tránh chuyện Brad. Anh quay lại North Yankton và đào ngôi mộ mang tên Michael. Người nằm bên dưới xác nhận điều mà mọi lời giải thích trước đó đã cố che: Brad chết, còn Michael đã sống một cuộc đời khác.

Michael nhìn quyết định cũ từ nhu cầu bảo vệ gia đình và sống sót. Trevor nhìn nó như sự phản bội. Câu chuyện cho ta hiểu vì sao họ nói như vậy mà không buộc phải xem bên nào hoàn toàn vô tội. Brad không trở lại; những năm Trevor đau buồn cũng không thể được trả lại bằng một lời giải thích.

Mâu thuẫn tiếp tục tạo hậu quả. Trevor bỏ Michael lại khi Triad xuất hiện. Michael sau đó bị người của Wei Cheng bắt, và Franklin lần ra nơi giam để cứu anh. Trong cuộc đấu súng khác giữa các phe tại Kortz Center, Trevor lại giúp Michael sống sót, rồi nói cần anh cho phi vụ cuối. Sự giúp đỡ ấy có thể chứa cả lợi ích và tình bạn chưa chết hết; nó chưa đủ để chứng nhận lòng tin đã lành.

Franklin dần trở thành người nối đội bằng hành động. Anh không thể buộc hai người tha thứ cho nhau, nhưng có thể khiến họ nhớ rằng vẫn còn một việc cần cùng hoàn thành.

Vinewood bán cho Michael một vai diễn mới

Song song với những phi vụ, một cơ hội khác kéo Michael tới gần giấc mơ điện ảnh. Devin Weston xuất hiện với tiền bạc, quan hệ và lời đề nghị đánh cắp những chiếc xe đắt tiền. Điều khiến Michael bị thuyết phục còn là cơ hội gặp Solomon Richards, nhà sản xuất phim anh ngưỡng mộ. Vinewood chạm đúng phần đời Michael luôn muốn mình thuộc về.

Michael yêu phim cũ và muốn hình dung cuộc đời có phong cách, có một cái kết đẹp. Khi giúp Solomon xử lý rắc rối ở trường quay và trở thành nhà sản xuất liên kết cho Meltdown, anh có một thành quả để kể với gia đình bằng niềm tự hào. Nhưng cách anh giành được vị trí mới vẫn dựa vào kỹ năng đe dọa của đời cũ.

Thành phố vì thế được kể qua những giấc mơ cụ thể. Fame or Shame có thể biến mong muốn được nhìn thấy của Tracey thành trò mua vui. Lifeinvader bọc buổi ra mắt sản phẩm trong lời hứa về tương lai. Devin dùng cánh cửa điện ảnh để mua sự nhiệt tình của Michael. Trong cách đọc của LYFP, danh tiếng và cơ hội cũng có thể trở thành công cụ sai khiến, bên cạnh tiền và súng.

Ở nhà, Michael vẫn phải đối diện điều không phi vụ nào giải quyết hộ được. Amanda và các con rời đi. Khi gia đình tìm cách trở về với nhau, họ phải ngồi xuống nói những bất mãn đã tích lại nhiều năm. Sự thay đổi bắt đầu từ việc chịu nghe nhau, dù thói nóng giận của Michael chưa biến mất.

Quan hệ với Devin sau đó đổ vỡ vì những lợi ích quanh dự án phim. Merryweather tấn công nhà Michael, và gia đình vừa tìm lại nhau lại phải tránh đi. Những mối làm ăn anh tưởng có thể dùng để đổi đời vẫn đuổi tới tận nhà.

Kho vàng không phải cái kết

Mục tiêu lớn là Union Depository. Ở cách tiếp cận kín, Michael và Trevor chiếm xe bọc thép, cải trang và đưa Casey, một nhân viên thật, đi cùng để qua mắt những người biết quy trình. Mối nguy không chỉ nằm ở súng. Giấy tờ, nét mặt và một phản ứng không đúng vai cũng có thể làm kế hoạch vỡ.

Franklin chuẩn bị những chiếc xe cơ bắp để rút lui. Sau khi vàng ra khỏi kho, đội vượt cuộc truy đuổi rồi đưa xe vào những chiếc xe tải chờ trong hầm. Cảm giác thỏa mãn đến từ việc những thứ đã chuẩn bị cuối cùng khép lại thành một cuộc thoát thân có lý do.

Dan Houser từng nói về thử thách tạo nhiều nhân vật chính có cá tính thực sự và quan hệ với nhau, thay vì chỉ là những hình tượng tâm lý. Cơ chế chuyển vai giúp mối quan hệ ấy đi vào cách chơi. Cuộc trò chuyện với Dan Houser, đoạn 51:10-52:34 ↗

Nhưng kho vàng chỉ giải quyết một phần bài toán. Bộ ba đã chứng minh họ có thể phối hợp trong một phi vụ lớn. Họ vẫn phải quyết định liệu thành công ấy có cho phép mình bỏ một người lại để giữ tương lai hay không.

↗

Ba kết thúc, ba cách Franklin đối xử với người bên cạnh

Quyết định cuối rơi vào Franklin. Steve muốn loại Trevor vì quá khó kiểm soát. Devin muốn Michael chết. Người trẻ từng đi tìm cơ hội giờ bị yêu cầu quyết định số phận hai người đã cùng mình tạo ra cơ hội ấy.

Nhánh A: Loại Trevor để giữ đường sống

Franklin gọi Trevor ra gặp rồi truy đuổi. Michael tham gia và đâm xe khiến Trevor mắc kẹt trong nhiên liệu. Nếu Franklin không bắn, Michael sẽ làm; kết cục của nhánh này vẫn là Trevor chết. Something Sensible - đối chiếu nhiệm vụ ↗

Trevor nguy hiểm, và game đã cho thấy điều đó nhiều lần. Nhưng lựa chọn này cũng thực hiện yêu cầu của người muốn loại bỏ một công cụ khó kiểm soát. Với Trevor, vết thương cũ lặp lại: đồng đội quyết định rằng tương lai của họ cần anh biến mất. Franklin sống tiếp cùng cách đối xử mình vừa chọn.

Nhánh B: Giết người thầy đã mở cánh cửa

Franklin nhận lời loại Michael. Trevor từ chối hỗ trợ. Michael tới cuộc gặp trong khi vẫn chia sẻ chuyện gia đình, rồi phải chạy trốn người học trò mình từng tin. Cuộc truy đuổi kết thúc với cái chết của Michael sau cú rơi từ trên cao. The Time's Come - đối chiếu nhiệm vụ ↗

Những việc Michael đã làm không khiến sự tin cậy trong cuộc gặp cuối thành giả. Franklin mất người thầy đã mở một con đường cho mình. Chiếc xe thu hồi từng nối họ lại; chuyến truy đuổi này cắt đứt mối quan hệ ấy.

Nhánh C: Từ chối giết nhau và cùng đối đầu

Franklin tìm Lester để giữ cả Michael lẫn Trevor. Đội dùng tin về vàng làm bẫy, dụ FIB và Merryweather tới xưởng đúc. Lamar hỗ trợ bên ngoài. Sau khi vượt trận đánh, họ xử lý các mối đe dọa còn lại: Franklin tìm Wei Cheng, Trevor tìm Steve Haines, Michael tìm Stretch.

Trevor bắt Devin, rồi cả ba cùng đẩy chiếc xe chứa hắn xuống vách đá. The Third Way - đối chiếu nhiệm vụ ↗

Điều đáng chú ý là mỗi người cùng gỡ rắc rối cho người khác. Franklin không chỉ giữ hai đồng đội; anh còn gọi người bạn từ khu phố cũ vào một vị trí có ích trong kế hoạch cuối. Đi lên không buộc phải xóa những người từng ở cạnh mình.

Đây là nhánh cả ba sống và có thể đứng cùng nhau. Họ vẫn là những người đã gây ra nhiều tổn thương, vẫn dùng bạo lực để kết thúc tranh chấp. Ta có thể thích lựa chọn giữ tình bạn mà không biến nó thành lời chứng nhận rằng mọi việc bộ ba làm đều đúng.

↗

Điều còn lại sau những phi vụ

GTA V cho ta sự phấn khích của một thế giới có thể lái xe, đổi vai và thực hiện những kế hoạch lớn. Câu chuyện làm những trải nghiệm ấy đáng nhớ bằng các quan hệ có trước và còn lại sau hành động: người thầy với học trò, gia đình với một người cha bất mãn, hai đồng đội với lời nói dối kéo dài chín năm.

Văn hóa của Los Santos hiện ra trong cách mọi người định giá cuộc sống. Nhà đẹp, xe đẹp, danh hiệu, thời gian lên truyền hình và một vị trí ở trường quay đều có thể là bằng chứng rằng mình đã thành công. Game liên tục đặt những dấu hiệu ấy cạnh câu hỏi ai đang sử dụng ai, và người nào phải trả giá cho điều người khác muốn.

Điều đáng giữ lại từ ba giấc mơ là câu hỏi Franklin phải tự trả lời. Khi cơ hội đổi đời đã ở trong tay, ta sẽ chọn tương lai dựa trên điều gì? Tiền giúp mỗi người có thêm lựa chọn. Cách họ đối xử với người bên cạnh mới cho thấy họ dùng lựa chọn ấy như thế nào.