Cốt truyện GTA IVNiko Bellic và cái giá của giấc mơ Mỹ

Roman đã nói dối, nhưng giấc mơ của anh là thật

Roman sống bằng việc điều hành một hãng taxi nhỏ. Anh ham cờ bạc, mắc nợ và thường khoác lên đời mình một lớp hào nhoáng mà thực tế không có. Niko nhanh chóng nhận ra điều đó. Anh giúp Roman làm việc, đối phó với những kẻ đòi nợ và vá lại khoảng cách giữa các lá thư với cuộc sống trước mắt.

Điều khiến Roman đáng nhớ là anh không ngừng tin ngày mai có thể tốt hơn. Sự lạc quan ấy đôi khi thiếu thực tế, thậm chí gây thêm rắc rối. Nhưng trong căn hộ chẳng có gì đáng khoe, anh vẫn muốn người thân ở lại với mình. Đọc những lá thư của Roman theo hướng này, ta còn thấy một người xa quê ngại thừa nhận mình chưa thành công, cố giữ lại chút tự hào trước gia đình.

Niko lại nhìn đời bằng sự cảnh giác. Roman nhìn thấy cơ hội trong thành phố; Niko lập tức nhận ra những kẻ sẵn sàng lợi dụng người khác. Hai anh em vì thế thường cãi nhau về cùng một việc: một người muốn tin, người kia đã phải trả giá quá nhiều cho lòng tin.

Đó cũng là sự đối lập Dan Houser từng nhắc đến khi nói về cách viết GTA IV: Niko là người mới đến, còn Roman đã mang năng lượng Mỹ hóa rõ hơn. Những cảnh đoàn tụ hài hước và ký ức chiến tranh đau đớn giúp đội ngũ tìm được cả chất hài lẫn bi kịch cho nhân vật.

↗

Cuộc chiến Niko mang theo

Niko không đến Mỹ chỉ vì những lá thư. Khi còn trẻ, anh đã đi qua chiến tranh. Đơn vị của anh bị phản bội, phần lớn đồng đội thiệt mạng. Ba người sống sót là Niko, Florian Cravic và Darko Brevic. Biết mình không phải kẻ bán đứng mọi người, Niko muốn tìm hai người còn lại để biết chuyện gì đã xảy ra.

Sau chiến tranh, anh tiếp tục mắc vào công việc phạm pháp cho Ray Bulgarin. Một chuyến hàng gặp nạn khiến Bulgarin cho rằng Niko đã lấy tiền của mình. Rời châu Âu vì thế vừa là một lần trốn chạy, vừa mở ra khả năng lần theo những người có liên quan đến vết thương cũ.

Mâu thuẫn nằm ngay trong mục đích ấy. Niko muốn có tương lai, nhưng cũng muốn buộc quá khứ phải trả lời. Anh mong được sống bình thường, song thứ giúp anh kiếm tiền nhanh nhất lại là khả năng sử dụng bạo lực. Mỗi lần chấp nhận một công việc mới, anh có thể tiến gần hơn tới điều mình tìm kiếm và xa hơn khỏi cuộc sống mình nói rằng mình muốn.

Hiểu quá khứ của Niko giúp ta hiểu sự lạnh lùng của anh. Nó không xóa trách nhiệm của anh với những gì xảy ra sau đó. GTA IV để cả hai điều cùng tồn tại: một người đã chịu tổn thương vẫn có thể tiếp tục làm người khác tổn thương.

Liberty City bán cho mỗi người một giấc mơ

Liberty City mang dáng dấp New York của thời điểm trò chơi ra mắt năm 2008: đường phố đông đúc, những khu dân cư chen nhau dưới đường tàu, biển quảng cáo, radio và tiếng người từ nhiều nơi. Thành phố có vẻ đã sống rất lâu trước khi Niko đến. Anh phải tìm một chỗ trong cuộc sống đang tiếp diễn ấy.

Tiền và địa vị luôn xuất hiện trong những lời mời chào. Roman muốn làm ăn khá hơn. Brucie phô bày cơ bắp, xe cộ và một hình ảnh thành đạt. Những ông trùm muốn được kính nể. Ngay phần giới thiệu chính thức của GTA IV cũng đặt giấc mơ Mỹ cạnh nợ nần, tội phạm và sự sùng bái tiền bạc của Liberty City.

Thành phố này còn được tạo nên bằng tiếng nói và những khác biệt giữa con người. Niko mang giọng của một người Đông Âu mới đến. Little Jacob nói bằng Jamaican Creole. Gia đình McReary mang dấu ấn Ireland. Những khác biệt ấy giúp các cuộc gặp có xuất thân và lịch sử, thay vì biến mọi nhân vật thành cùng một kiểu người chỉ thay quần áo.

Ta cũng cần giữ đúng khoảng cách với sự châm biếm của game. Các băng nhóm và nhân vật cực đoan thuộc thế giới hư cấu GTA IV; họ không đại diện cho toàn bộ cộng đồng ngoài đời. Điều đáng đọc ở đây là cách những người có xuất phát điểm khác nhau tìm nơi thuộc về, rồi đối xử với nhau khi tiền bạc và nỗi sợ chen vào.

Một phát súng bảo vệ gia đình, một cánh cửa mở vào tội phạm

Vlad là một trong những kẻ sớm khiến Niko căm ghét. Hắn làm việc cho Mikhail Faustin, gây sức ép với Roman và có quan hệ với Mallorie, người Roman yêu. Với Niko, sự nhục nhã ấy không thể tiếp tục. Anh giết Vlad, tin rằng mình vừa đứng ra bảo vệ người nhà.

Roman lại hiểu ngay rằng Vlad có người chống lưng. Cái chết ấy không kết thúc rắc rối; nó khiến hai anh em bị lôi tới trước Faustin và Dimitri Rascalov. Trong cuộc gặp, Faustin bắn Roman vào bụng. Niko bị kéo sâu hơn vào những công việc nguy hiểm để cả hai có thể sống tiếp.

Faustin nóng nảy, thất thường và coi mạng người như thứ có thể gạt đi. Dimitri đứng cạnh ông ta với vẻ bình tĩnh, biết nói lời phải trái. Khi những mệnh lệnh của Faustin tạo thêm kẻ thù, Dimitri đưa ra một giải pháp nghe rất hợp lý: loại bỏ Faustin, dập tắt cuộc trả đũa đang chờ tới.

Niko làm theo. Nhưng việc giết một người để giải quyết hậu quả của lần giết người trước chỉ nối dài chuỗi lệ thuộc. Anh vẫn đang phản ứng với tình thế do người khác tạo ra, trong khi tin rằng thêm một việc nữa sẽ giúp mình thoát được.

Người nói chuyện phải trái cũng có thể bán đứng bạn

Sau cái chết của Faustin, Dimitri hẹn Niko tới nhà kho. Ở đó, Niko gặp lại Bulgarin và hiểu rằng mình đã bị bán đứng. Dimitri dùng anh để xử lý Faustin, rồi sẵn sàng giao anh cho kẻ thù. Sự điềm tĩnh trước đây giờ hiện ra như một cách kiểm soát tình thế.

Little Jacob là người có mặt để giúp Niko sống sót. Giữa cuộc phục kích, giá trị của tình bạn trở nên rất cụ thể: có ai đó nhận ra nguy hiểm, đi cùng và giữ cho mình một đường thoát. Jacob không cần diễn thuyết về lòng trung thành để chứng minh điều đó.

Sau vụ phản bội, căn hộ và cơ sở taxi của Roman bị đốt. Hai anh em mất chỗ ở, mất công việc vừa cố giữ, phải nhờ Mallorie giúp sang Bohan. Roman tức giận và hoảng sợ. Anh đã phải trả giá cho những quyết định mà mình không chọn.

Đến đây, lời hứa bảo vệ gia đình của Niko trở nên đau đớn. Anh có thể hạ những kẻ đe dọa Roman, nhưng cách anh làm cũng khiến Roman trở thành mục tiêu. Tình thương là thật; hậu quả mà tình thương ấy không ngăn được cũng là thật.

↗

Mỗi mối quan hệ cho Niko thấy một cách sống khác

Những công việc tiếp theo đưa Niko tới các mạng lưới tội phạm rộng hơn, nhưng sức nặng của câu chuyện nằm nhiều ở những con người anh gặp. Với Playboy X và Dwayne Forge, anh đứng giữa tham vọng đi lên và một người vừa ra tù, trở về thành phố đã thay đổi mà không còn tìm thấy chỗ của mình.

Playboy từng được Dwayne dìu dắt, rồi bắt đầu xem người đi trước như gánh nặng. Khi cả hai muốn Niko loại bỏ người kia, game buộc người chơi quyết định. Chọn giết Dwayne không mua được tình bạn của Playboy. Chọn giết Playboy lại mở ra khả năng Niko kết bạn với Dwayne. Đây là hai nhánh lựa chọn, không phải hai vụ giết người bắt buộc nối tiếp nhau.

Michelle đem tới một kiểu đổ vỡ khác. Người Niko hẹn hò hóa ra là Karen, làm việc cho phía chính phủ và tiếp cận anh bằng một danh tính khác. Chuyện ấy khiến một khoảng đời tưởng riêng tư cũng trở thành phần của sự theo dõi và sử dụng lẫn nhau.

Kate McReary, em gái Packie, lại khiến Niko nghĩ tới một tương lai bình thường. Cô không dễ bị thuyết phục bởi tiền hay sự nguy hiểm của anh. Gia đình Kate đã đủ những tổn thương để cô hiểu cái giá của đời sống ấy. Khả năng đến gần cô đặt ra một đòi hỏi khó hơn việc thắng một cuộc đấu súng: Niko phải thật sự thay đổi cách sống.

Người bạn cũ đã tìm được một tên gọi mới

Khi tìm thấy Florian Cravic, Niko gặp một người hiện sống dưới tên Bernie Crane. Bernie không phải kẻ phản bội. Cuộc gặp khép lại một mối nghi ngờ, đồng thời cho Niko nhìn thấy người cùng đi qua quá khứ ấy đang cố xây dựng đời sống khác.

Bernie vẫn có những khó khăn và mối đe dọa của riêng mình. Tuy vậy, anh đã chọn một tên gọi và cách sống cho bản thân. Trong cách đọc của LYFP, sự xuất hiện này làm câu hỏi của GTA IV sắc hơn: quá khứ có thể để lại vết thương, nhưng liệu nó có phải quyết định toàn bộ con người mình sẽ trở thành?

Niko giúp Bernie, rồi tiếp tục tìm Darko. Cùng lúc, Roman vẫn cố gây dựng lại công việc và chuẩn bị kết hôn với Mallorie. Sau nhiều mất mát, điều Roman mong giữ được dần hiện ra rất rõ: người mình yêu, gia đình và một cuộc sống có thể tiếp tục vào sáng hôm sau.

Một nghìn đô la và câu trả lời không chữa lành được gì

Nhờ người liên lạc thường được gọi là U.L. Paper, Niko cuối cùng được gặp Darko tại sân bay. Roman đi cùng. Người mà Niko đã tìm kiếm bấy lâu hiện ra suy sụp, không có vẻ gì của một kẻ chiến thắng đang hưởng lợi từ tội ác cũ.

Darko thừa nhận đã bán đứng đồng đội vì một nghìn đô la. Khi Niko chất vấn, hắn hỏi ngược lại anh nhận bao nhiêu tiền để giết người. Lời đáp ấy không làm Darko vô tội. Nó chạm vào điều Niko khó đối diện: anh căm ghét việc mạng người bị đổi lấy tiền, nhưng bản thân cũng đã nhận những công việc như vậy.

Người chơi có thể giết hoặc tha Darko. Nếu giết, Niko hoàn tất cuộc truy tìm mà vẫn không lấy lại được những gì đã mất. Nếu bỏ đi, anh phải chấp nhận rằng mình sẽ sống tiếp cùng ký ức ấy. Sự lựa chọn ở sân bay là một bước ngoặt riêng, không quyết định trực tiếp hai nhánh kết thúc Deal và Revenge sau này.

Điều khiến cuộc gặp nặng nề là Niko đã có câu trả lời, nhưng câu trả lời không đủ. Anh có thể biết ai phản bội, biết vì sao họ làm vậy, thậm chí quyết định số phận kẻ đó. Không điều nào đưa những người chết trở về.

Hai kết thúc, hai mất mát khác nhau

Jimmy Pegorino, ông trùm luôn muốn được các gia đình mafia coi trọng, đề nghị Niko tham gia một thương vụ có Dimitri. Roman nhìn thấy khoản tiền có thể giúp họ thoát khỏi những ngày thiếu thốn. Kate cho rằng Niko không nên đánh đổi nguyên tắc để làm ăn với kẻ đã phản bội mình.

Ở nhánh Deal, Niko chấp nhận thương vụ và lại bị Dimitri phản bội. Đến đám cưới Roman và Mallorie, một sát thủ do Dimitri cử tới tìm cách giết Niko. Trong lúc giằng co, tiếng súng cướp đi mạng sống của Roman.

Ở nhánh Revenge, Niko từ chối thương vụ và giết Dimitri trên tàu. Anh đưa Kate tới đám cưới. Pegorino xuất hiện để trả đũa vì vụ làm ăn bị phá hỏng; những phát súng nhắm vào Niko lại giết chết Kate. Hai cái chết thuộc hai kết thúc khác nhau.

Điều đau lòng ở lựa chọn cuối không nằm ở một bài toán kiếm được nhiều tiền hơn hay loại bỏ đúng kẻ thù hơn. Niko muốn giữ tương lai vừa chớm có hình dạng, nhưng các mối quan hệ bạo lực đã đi theo anh đến tận nơi người thân đang ăn mừng hạnh phúc.

Dưới chân biểu tượng hạnh phúc

Đi tiếp theo nhánh Revenge, Niko mất Kate. Roman và Jacob ở lại bên anh, cùng lần theo Pegorino. Người anh họ từng chỉ muốn trốn khỏi rắc rối và người bạn đã giúp anh ở nhà kho một lần nữa có mặt khi anh gần như không còn gì để bấu víu.

Cuộc truy đuổi đưa Niko qua tiếng súng, đường ven biển và mặt nước, tới Happiness Island. Pegorino chết dưới bóng Statue of Happiness. Bức tượng với nụ cười và chiếc cốc trên tay vẫn đứng đó, còn người vừa thắng cuộc truy đuổi chẳng có vẻ gì hạnh phúc.

Đặt cảnh kết thúc cạnh lần Niko mới tới thành phố, ta thấy một vòng tròn buồn. Anh đã quen đường phố, kiếm được tiền, quen những người có quyền lực và tìm được kẻ phản bội năm xưa. Nhưng những điều ấy không bảo đảm anh giữ được người mình yêu quý. Trong cách đọc của LYFP, sự tương phản giữa biểu tượng của thành phố và số phận nhân vật đưa câu chuyện trở lại lời hứa ban đầu: Liberty City đã cho Niko những gì, và anh đã mất gì để có được chúng?

↗

Vì sao câu chuyện này còn ở lại?

Cái thật trong GTA IV nằm ở những mâu thuẫn rất dễ nhận ra. Một người xa quê khoe rằng mình đang sống tốt. Một người từng chịu tổn thương muốn bảo vệ gia đình nhưng không biết cách nào ngoài bạo lực. Một kẻ gọi tham vọng của mình là tình nghĩa, rồi vứt người khác đi khi họ không còn hữu dụng. Thành phố có thể hư cấu; những cách tự thuyết phục bản thân ấy thì rất gần đời sống.

Nhưng Liberty City cũng có Jacob, có Roman, có những lúc Niko giúp Bernie và có Kate sẵn lòng nghĩ rằng anh vẫn còn cơ hội. Các mối quan hệ ấy không cứu được tất cả. Chúng khiến mất mát có trọng lượng, bởi người chơi đã thấy cuộc sống này từng chứa những điều đáng giữ.

Niko vì thế không thể được hiểu trọn vẹn chỉ bằng số người anh giết hoặc những gì anh đã chịu đựng. Anh biết yêu thương, biết hối hận, đôi lúc nhìn rất rõ sự giả dối quanh mình, rồi vẫn đưa ra những quyết định gây tổn thương. GTA IV cho người chơi đủ thời gian ở cạnh những mâu thuẫn đó.

Cuối cùng, giấc mơ Mỹ của Niko có lẽ đã thu nhỏ từ một thành phố đầy cơ hội thành một điều giản dị hơn: được sống mà không phải tiếp tục trả lời quá khứ bằng tiếng súng. Khi kẻ thù cuối cùng ngã xuống, điều còn chờ anh là công việc khó hơn nhiều - sống tiếp với phần đời không thể lấy lại.